RIVM: zorgen over toenemende resistente ESBL-bacterie

HILVERSUM - Steeds meer mensen die met een infectie bij de huisarts komen, reageren niet meer op antibioticapillen en -drankjes. Wetenschappers noemen die stijging in een brandbrief (pdf) aan de ministers van Volksgezondheid en Landbouw "verontrustend", zo melden Rob Koster en Rinske van den Brink, redacteuren van het NOS-journaal. Zeventig procent van de patiënten met een multiresistentie tegen antibiotica is drager van een bacterie met een enzym dat de werking van antibiotica uitschakelt. 

Het gaat om ESBL. Dat staat voor Extended Spectrum Beta-lactamase, een verzamelnaam voor een groep door bacteriën aangemaakte enzymen die antibiotica onwerkzaam maken.Het overgrote deel van de pluimveesector is met ESBLs besmet. Uit recent onderzoek is gebleken dat acht van elke twaalf kippen in de winkels in het Spaanse Sevilla besmet zijn met ESBLs. In de winkels in het Amerikaanse Pittsburgh zijn zelfs zeventien van elke twintig kippen ESBL-positief. Die besmetting kan ten grondslag liggen aan de resistentie tegen antibiotica bij de mens.

Identiek
Een onderzoeksgroep van het RIVM, het UMC Utrecht en het Centraal Veterinair Instituut onder leiding van Maurine Leverstein-van Hall heeft heel recent aanwijzingen gevonden dat de ESBLs die kippen bij zich dragen, mogelijk dezelfde genetische structuur zouden kunnen hebben als de ESBLs bij mensen.

Er loopt nu een vervolgonderzoek om die hypothese te bevestigen. De onderzoeksresultaten en monsters zijn voor nadere studie naar een laboratorium in Groot-Brittannië gestuurd. De eerste resultaten daarvan wijzen in dezelfde richting. Een oorzakelijk verband tussen besmetting met ESBLs bij kippen en bij mensen wordt steeds waarschijnlijker.

Illegaal antibioticagebruik
De besmetting van het Nederlandse pluimvee met bacteriën die ESBLs maken, komt door overmatig en illegaal gebruik van moderne antibiotica. In de pluimveesector wordt antibiotica op grote schaal preventief gebruikt. Daar zijn die middelen niet voor geregistreerd. Het gaat dan om koppelbehandeling van kuikens die nog niet ziek zijn.

Volgens een recent artikel in het Tijdschrift voor Diergeneeskunde is de sprayvorm van het middel Ceftiofur de grootste boosdoener. Dat zet de bacteriën aan om het enzym te maken dat hen resistent maakt voor verschillende veelgebruikte antibiotica, met name penicillines en cephalosporines, een familie antibiotica die vooral bij ernstige infecties wordt gebruikt.

Mensen
Steeds meer patiënten raken besmet met bacteriën met ESBLs. Die krijgen dan bijvoorbeeld te maken met moeilijk te behandelen urineweginfecties als gevolg van resistente Escherichia coli-bacteriën of luchtweginfecties door resistente Klebsiella pneumoniae. Dergelijke infecties kunnen soms levensgevaarlijk worden.

Ernstige infecties worden bij voorkeur behandeld met cefalosporinen. In 2009 vertoonden - zo staat te lezen in de brandbrief aan de ministers Klink en Verburg - 4,34 procent van de patiënten in de Nederlandse ziekenhuizen een resistentie tegen deze antibiotica. In huisartsenpraktijken steeg het resistentiepercentage van 1,74 in 2008 naar 2,17 in 2009, een kwart meer. In de brandbrief aan de ministers staat daarover: "Met name het toenemend percentage ESBL positieve isolaten in de huisartspraktijk dat resistent is tegen alle beschikbare orale antibiotica is verontrustend."

'Serieus probleem'
Alle deskundigen op het gebied van ESBL komen binnenkort bijeen voor spoedoverleg. Daarbij zijn specialisten aanwezig van het RIVM, een aantal academische ziekenhuizen, het Centraal Veterinair Instituut van de Wageningen Universiteit en de Voedsel en Warenautoriteit (VWA).

Daar zal ook gesproken worden over de vraag of een slecht te behandelen blaasontsteking of ontsteking van de luchtwegen te wijten is aan het eten van kip uit de intensieve veehouderij. Directeur Roel Coutinho van het Centrum voor Infectieziektenbestrijding van het RIVM beantwoordt die vraag voorlopig ontkennend.

"Het bewijs daarvoor is nog niet geleverd", zegt hij. "Maar het antibioticagebruik in de veehouderij moet absoluut teruggedrongen worden. Dat is een serieus probleem. We doen er in de humane gezondheidszorg alles aan om terughoudend te zijn met antibiotica om het ontstaan van resistentie ertegen zolang mogelijk uit te stellen. Dan moet dat probleem niet via de achterdeur toch binnenkomen."

Dierenartsen
De Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde heeft al besloten de antibioticagroep cefolosporinen in de ban te doen vanwege de ESBL-problematiek. De vraag is of dat genoeg is, want dierenartsen en pluimveehouders houden zich dus lang niet altijd aan regels en afspraken.

Minister Gerda Verburg van Landbouw praat daarom binnenkort met haar collega Ab Klink van Volksgezondheid over de vraag of sommige groepen antibiotica helemaal voor gebruik bij mensen gereserveerd moeten worden, en dus moeten worden verboden in de intensieve veehouderij.

Het RIVM doet momenteel een breed onderzoek over de gevolgen van de bio-industrie op de volksgezondheid, dat moet voor de zomer klaar zijn. Het kan dan ook rechtstreeks naar de formateur gestuurd worden die na de verkiezingen van 9 juni een nieuw kabinet moet formeren. Misschien wel met als centrale vraag op dit punt of er een ingrijpende wijzing moet komen in de voorwaarden waaronder de intensieve veehouderij in Nederland mag opereren.

De notitie van het RIVM aan het ministerie van Volksgezondheid, welzijn en Sport (VWS) kan worden opgevraagd via onderstaande link.

Bron: NOS