16-01-2012

Onlinepetities ter discussie op Radio 1 in Avondspits

screenshot van Radio-1 terugluisteren De Avondspits

Het programma Avondspits op Radio 1 ging op 4 januari 2012 over de stelling "De politiek laat de burger links liggen" naar aanleiding van het eerdergenoemde onderzoek van Sargasso dat van de honderden petities aan de Tweede Kamer er maar 11 overhandigd zijn.

Als u de MP3 van Radio 1 op 4 januari van 18:00 tot 19:00 ophaalt dan hoort u op de hieronder genoemde tijdstippen het volgende. De meeste luisteraars die inbellen in de uitzending zijn weggelaten in de onderstaande 3781 woorden.  

29:25-30:25. Eerdmans: Weet je dat in artikel 5 van de Grondwet staat dat je voorstellen kan indienen bij de regering of de Tweede Kamer, daar word je toe opgeroepen bijna, een heel mooi idee. Dat is namelijk het petitierecht. Daar maken een hoop mensen gebruik van. De ellende is alleen dat als je er gebruik van maakt er vrijwel niks mee gebeurt. Iemand heeft dat zitten uitrekenen en van de 700 petities zijn er 10 in behandeling genomen in de Tweede Kamer en op de departementen. Dat is wel heel zuur voor al die hard denkende en indienende burgers. Daarom zeg ik "de politiek laat de burger links liggen.' Ze moeten veel meer doen om werk te maken van die petities. Of zou het misschien genuanceerder liggen? SP Tweede Kamerlid Harry van Bommel praat zometeen mee en de man van petities.nl. U kunt ook mee doen. 0800-1121. Inbellen gebeurt live en gratis, komt u binnen bij Avondspits, spreek ik u. Kan ook via Twitter, #Eerdmans gebruiken of #wnl. "De politiek laat de burger links liggen". We zijn er zometeen met Avondspits, direct na het NOS-Journaal. 

33:00. "Politiek laat burger bewust links liggen". Een hele goedenavond, het is woensdagavond 4 januari, dit is Avondspits van WNL. Tot zeven uur is dit uw dosis gezond verstand op Radio 1. Beroemd zijn de petities tegen pedofielenclub Martijn en die tegen het afschaffen van het persoonsgebondenbudget. Miljoenen Nederlanders zetten jaarlijks hun handtekening onder een verzoekschrift of petitie, waarmee de Tweede Kamer vervolgens niks doet. "Ja, die Kamerleden zijn altijd met reces", zult u zeggen. Maar het is toch merkwaardig dat politici die zo hoog van de toren blazen dat de kloof met de burger gedicht moet worden zó weinig aandacht schenken aan wat er echt leeft onder de bevolking. Sinds 2009 zijn er bijna 700 petities ingediend bij het parlement, slechts 10 daarvan hebben de werktafels op het Binnenhof bereikt. Wat is hier aan de hand? Zelf denk ik dat de politiek van het recht van burgers om maatschappelijke kwesties aan de orde te stellen veel meer werk zou moeten maken. De politiek laat de burger gewoon links liggen.

34:05. "Bel WNL 0800-1121."

34:09. "Ja, dat is het nummer 0800-1121 en een nieuwe Avondspits staat hier voor u klaar. U kunt dus ook twitteren, u kunt #wnl gebruiken, #eerdmans. We gaan zo praten met Reinder Rustema, hij is de initiatiefnemer achter petities.nl en hij weet een heleboel van dat recht om je verzoek in te dienen bij de Tweede Kamer, je voorstel wat beslist behandeld moet worden door de dames en heren politici. Daarna Harry van Bommel en hij is van de SP. Die maken er wel werk van, maar ik heb toch een paar pittige vragen, ook voor Harry van Bommel in petto. En waar zou u eigenlijk een petitie over willen indienen? Heeft u daar een bepaald idee bij dat u zegt, nou dat verdient nou echt aandacht van de politiek, dat laat men gewoon links liggen. U mag het zeggen en u mag het namelijk ook doen, want dat staat nota bene in de Grondwet."

34:48-35:21. Peter twittert: "Eens. Politici hebben ons alleen rond de verkiezingen nodig". Sjoerdtweeties zegt op Twitter: "#Eerdmans eens. Stem van het volk moet wel rekening houden met het platform." John Hordijk zegt: "#Eerdmans, geen goed idee. Dan kunnen er zo weer wat extra ambtenaren bij. Dan krijgen we Mao-achtige taferelen in de Tweede Kamer." Mieslewinsky zegt: "Dat kan nog spannend worden met de anti-vuurwerkpetitie. Daar waagt de politiek zich niet aan, mark my words." U kunt dus ook twitteren en bellen. Dat doen al genoeg mensen.

37:07. Erik Beerda, uit Zwolle: "Goedenavond. Ik sluit een beetje aan bij de vorige spreker, niet zozeer naar u persoonlijk, maar ik heb onlangs brieven, e-mail verstuurd naar een aantal kamerleden en daar echt helemaal geen antwoord op gekregen, zelfs geen leesbevestiging. Dat vind ik toch echt een aanduiding dat je de burger links laat liggen."

Eerdmans: "Ben ik zeer mee eens. (…) Als Tweede Kamerlid heb ik al mijn mails persoonlijk beantwoord. Ik heb nooit een auto-reply aanstaan. De mensen kregen antwoord, of ze het zint of niet. Mensen kregen altijd antwoord. Als ik mensen niet beantwoord dan komt dat doordat de tekst dermate grievend of onzinnig was dat ik dat niet gedaan heb. Het is heel vervelend inderdaad om geen antwoord te krijgen."

Erik Beerda: "Ik vind het stuitend. Het was naar mijn inziens een serieuze vraag, waar we het nu niet over hebben, maar je hoort daar netjes antwoord op te geven. Het was geen scheldcanonade of iets dergelijks. Het ging werkelijk over iets waar ik me over verbaasde. Het was ook verspreid over alle partijen in Nederland. Onder andere ook D66. Ik heb dat ook aan Alexander Pechtold getwitterd onlangs en die reageerde wel direct moet ik zeggen. Die baalde daar ook stevig van en heeft gelijk actie ondernomen. Het kan ook anders."

Eerdmans: "Kijk aan, dus u bent toch geholpen. Dank u wel Erik Beerda. Onderzoek van Sargasso heeft uitgewezen dat onder de 3 miljoen handtekeningen er jaarlijks worden gezet onder petities. Mijn stelling is dat daar niets meer gebeurt, dat blijkt ook dat onderzoek, dat is een hele grove schande. De burger wordt daarmee wel het hok ingeduwd waar hij niet wil zitten want hij wil juist dat er wat gebeurt met zijn voorstellen of ideeën. André van Es: "#Eerdmans #petities Je moet denken aan burgerparticipatie en referenda."

Meneer Peters uit Amsterdam. "Een prettig nieuwjaar gewenst. Ik ben het helemaal met u eens. En ik vroeg me af omdat u Harry van Bommel daar toch hebt, zou hem niet kunnen vragen of er een mogelijkheid bestaat om een wet te passeren dat petities die door burgers aangezwengeld worden verplicht behandeld moeten worden. Zou dat niet iets zijn?"

Eerdmans: "Kijk aan, een verplichting erop zetten. Ik zal het hem meteen vragen zometeen. Het is ook zo dat het een aantal handtekeningen wel moet hebben wil je een definitief, een burgerinitiatief. Maar goed, daar gaan we zo over praten, dan moet je er 40.000 hebben. Maar het is wel een goed idee, als je een bepaald aantal handtekeningen hebt, zegt u, dan moet het verplicht worden. Zoals in Zwitserland, daar is dat geloof ik het geval, dat er direct actie door de politici op moet worden ondernomen. Ik neem het mee, bedankt voor die tip.

Mieke van der Ploeg twittert: "#eerdmans Wat is politiek de status van petities? Vergelijkbaar met burgerinitiatieven, dus vereist een aantal ondertekenaars?"

39:56. We gaan het vragen. We gaan erover praten nu met Reinder Rustema. Meneer Rustema, goedenavond.

Rustema: "Goedenavond. Ik wou gelijk even met de deur in huis vallen en wat kleine correcties doen.
Het waren geen 700 petities die naar de Tweede Kamer gingen. Het waren er een paar honderd minder, maar nog steeds veel en geen drie miljoen handtekeningen per dag, maar drie miljoen handtekeningen sinds het bestaan van petities.nl."

Eerdmans: "Dat hebben we ook wel zo bedoeld om te zeggen, anders is dat verkeerd overgekomen. Ik lees toch in een wel degelijke krant als Trouw dat er toch 488 online zijn ingediend sinds 2009 en 157 op papier. Bijna totaal 700."

Rustema: "Op die manier wel, als je ze bij elkaar optelt."

Eerdmans: "We hebben het over hetzelfde, laten we beginnen met wat is het verschil tussen een burgerinitiatief en een petitie?"

Rustema: "Een burgerinitiatief dat is iets wat ik mensen altijd heel erg afraad omdat het de verplichting met zich meebrengt dat de Tweede Kamer daarover moet gaan praten en de Tweede Kamer wil niet graag de wet voorgeschreven krijgen en verplicht worden om ergens over te praten. Dus dan vinden ze wel één van de vele regeltjes die een uitweg bieden om dat niet te hoeven doen. Onder andere met die eerder genoemde anti-vuurwerk petitie, dat was ook een burgerinitiatief. Die was minder dan twee jaar daarvoor besproken in de Tweede Kamer. Ze kunnen elk moment besluiten: ah, dan hebben we het er eventjes over, een Kamervraagje of wat dan ook, en dan is het al besproken en dan is de hele poging voor niets geweest."

Eerdmans: "Serieus? Als een Kamervraag gesteld wordt dan is het onderwerp besproken en dan valt het buiten bereik?"

Rustema: "Ja, in dit geval was het een begrotingsoverleg waar een minister een opmerking had gemaakt van 'nee, dat vuurwerk daar doen we niets aan'. Dat was al voldoende om het initiatief af te blazen. Daarom raad ik iedereen aan: doe gewoon een petitie en zorg dat er veel tamtam over ontstaat, veel aandacht voor komt."

Eerdmans: "Maar dat lijkt een beetje het punt te zijn. Want dat lees ik ook in het onderzoek, men wil die media-aandacht en die bereikt men wel, en vervolgens ontploft het en gebeurt er eigenlijk niets meer mee. Hoe kan dat, waar ligt dat aan?"

Rustema: "Media-aandacht is voor heel veel mensen al voldoende: 'Nou, het is naar buiten gekomen, ik heb, weet ik veel, 100.000 ondertekeningen, het staat in de krant, mijn werk zit er op. Voor die andere, die 100-zoveel petities die daadwerkelijk overhandigd zijn in Den Haag, dan zie je dat daar allemaal organisaties staan, beroeps-lobbyisten vaak ook, die gebruiken dat overhandigen van een petitie - een petitie waar vaak nauwelijks handtekeningen voor zijn - als begin voor een lobbyproces. Daarna gaan ze terugbellen, terugkomen, brieven schrijven, rapporten erachteraan sturen, en dan komt er iets in beweging. Een Tweede Kamerlid die pikt daar de krenten uit de pap en denkt 'hee, hier kan ik wel eens een keertje een Kamervraag van maken, hier kan ik iets…'"

Eerdmans: "En zo begint de lobby eigenlijk. Ik roep de mensen ondertussen op, als u vragen voor Harry van Bommel heeft die zometeen komt, dan kunt u die ook stellen en ook overigens aan meneer Rustema die nu aan de lijn is, via #wnl #eerdmans dan kunt u de vraag stellen wat u hiervan vindt en ondertussen kunt ook nog steeds bellen natuurlijk, 0800-1121. Ik zeg 'de politiek laat de burger links liggen'; petities worden gigantisch veel aangeboden maar er wordt bijna niks mee gedaan. Meneer Rustema, de politici, die willen scoren. Ik zou zeggen met dat soort handtekeningenacties, of het nou gaat om borstkankeronderzoek, stop de culturele kaalslag, stop het ruimen van gezonde geiten en schapen, allemaal onderwerpen waar heel veel handtekeningen voor zijn opgehaald. Daar kunnen politici heel goed hun voordeel mee doen."

43:16. Rustema: "Het verbaast mij ook dat ze niet eens de moeite nemen om die 100.000en ondertekenaars even een e-mail terug te sturen. Dat kan, dat staat klaar. Toch kiezen ze er voor om dat niet te doen. Het is wonderlijk, terwijl ze er heel veel bereik mee hebben van mensen die heel erg geïnteresseerd zijn in precies dat ene onderwerp. Ze kiezen ervoor om liever voor de camera te verschijnen of voor de radio of in de krant. Daar bereik je iedereen mee. En ach ja, zo'm mailtje sturen naar een paar 100.000 mensen…"

Eerdmans: "…dat lijkt te moeilijk."

Rustema: "Het lukt mij al nauwelijks om er bij de voorlichting van de verschillende partijen doorheen te komen. Dan moet je maar terugbellen en terugbellen. Maar als je journalist bent en je loopt daar rond op dat Binnenhof, ja je kan zo naar binnen lopen en je wordt binnengehaald bijna."

Eerdmans: "Wat is er gebeurt met de petitie 'op elke Sprinter een WC'? 9475 handtekeningen, wat is daarvan terecht gekomen?"

Rustema: "Daar heb ik net nog even naar gekeken, iemand anders vroeg dat ook al, online. Die is 'in behandeling'. Die is daadwerkelijk overhandigd en dat is opgepikt door een paar oppositiepartijen en het probleem was als als ik het me goed herinner dat de NS is immers geprivatiseerd en er is weinig grip meer op. Bij bepaalde andere spoorlijnen, van andere, waar nog een aanbesteding voor komt, daar kan je nog wel iets zeggen over die stoptreinen, maar op de NS is weinig grip meer, zoiets. Dat is ongeveer het verhaal van de petitie."

44:38-45:17. Eerdmans: "Ongeveer het verhaal, maar dan zeggen we toch met optimistische blik, 11 van de 700 petities is in gang gezet, is wat mee te doen. Blijft u nog even aan luisteren, Reinder Rustema van petities.nl, want er wordt veel getwitterd en ook gebeld op 0800-1121. Als u ook vindt dat petities die worden aangeboden serieus genomen moeten worden door de Tweede Kamer en het kabinet en niet gewoon op een berg in een la moet verdwijnen. Dat is eigenlijk wat er momenteel gebeurt. 11 van de 700 petities zijn in behandeling genomen. Frank Roedinkholde zegt: "Ingediende petities zou de politiek met respect moeten behandelen en niet moeten negeren. Let wel, internet verlaagt de indiendrempel enorm." Ben ik het mee eens. Als u belt en u krijgt in gesprek, probeert u dan nog even over een paar minuutjes terug te bellen, want het kan nu even druk zijn op de lijn."

(…)

46:12. Eerdmans: "Ik dank Reinder Rustema nog even voor het meedoen. Eén vraag even nog. Is die drempel niet te laag overigens? Dat teveel mensen te gemakkelijk een petitie kunnen indienen?"

46:21. Rustema: "Het beginnen van een petitie is heel makkelijk, maar de hele rit uitzingen, dat houden er maar een paar vol. Heel veel petities, die blijven heel klein, met maar een paar ondertekeningen, mensen geven het dan op, zo van: 'ja, niemand luistert, niemand vindt dit ook zo'. Om net de juiste toon te vinden en dan duizenden mensen te vinden die ook ondertekenen, dat is het moeilijke."

46:45. Eerdmans: "Dat is moeilijk heh, dat lukt er maar een paar zie ik, die boven de 300.000 zijn geëindigd, de rest toch allemaal bijna onder de ton."

Rustema: "Zelfs tienduizend is al veel. Is uitzonderlijk hoor."

46:53. Eerdmans: "Nou pedovereniging Martijn, daar werd 72.000 ondertekeningen tegen opgehaald, dat is toch eigenlijk heel veel, maar nog lang niet zo veel als anderen. Zeer bedankt Reinder Rustema van petities.nl en succes met uw werk. Kees Verheij twittert. "Het zegt gewoon niets zo'n petitie. Er zijn altijd wel 40.000 mensen te vinden die iets willen, maar dat betekent nog niet dat de rest dat ook wil." Ja, dat is ook een mening. Hier bij Avondspits op 0800-1121, doet u mee 'De politiek laat burgers met hun petities gewoon links liggen."

(…)

48:41. Eerdmans: "Inmiddels Harry van Bommel aan de lijn, goedenavond Harry van Bommel. Hoe gaat het?"

Van Bommel: "Ja, uitstekend, ik wil je nog het beste wensen voor het nieuwe jaar en met je programma."

Eerdmans: "Dank je wel. SP doet het goed momenteel, Roemer is niet van de buis te slaan. De SP zit wederom in de lift. Maar Harry, we gaan het over iets anders hebben. Die petities en hoe daar mee om te gaan? De SP blijkt ook uit dat onderzoek dat jullie één van de weinigen, zo niet de enige, zijn die petities wel serieus nemen. Alleen wordt er wel de bijzondere vraag bij gesteld dat als jullie er verder mee willen gaan dat men lid moet worden van de SP? Is dat waar?"

49:11. Van Bommel: "Dat is niet waar, dat is absoluut niet waar. Ik heb zelf ook een paar petities geleid, onder andere rond een onderzoek naar de toedracht oorlogsvoering Irak. Dat is inmiddels alweer een paar jaar geleden. Dat onderzoek is er uiteindelijk ook gekomen. Die was getekend door meer dan 120.000 mensen. Nou ja, de SP heeft er niet eens zoveel. Dus daaruit blijkt al wel dat het lidmaatschap helemaal niet vereist is. En verder heb ik recent nog meegewerkt aan een petitie rond de WSW, je weet het wel, de regering wil de WSW opschonen, heel veel mensen moeten er uit, die moeten werkloos."

Eerdmans: "Wet Sociale Werkvoorziening geloof ik?"

Van Bommel: "Klopt, sociale werkplaats. Ook getekend door iets van 120.000 mensen. Nou ja, zoveel leden hebben wij niet. Dus daar heeft het niets mee te maken."

Eerdmans: Barend vraagt op twitter: "Hoe behandelt SP petities en e-mail van het volk?"

Van Bommel: "Wij beantwoorden alles binnen twee weken. Dat is een afspraak die wij intern hebben gemaakt. Petities worden over het algemeen aangeboden aan de Tweede Kamer-commissies. Daar zijn wij altijd bij, voor zover dat persoonlijk mogelijk is. Zelf heb ik ook heel veel petities aangenomen. Ik ben al 13 jaar kamerlid en petities werken wel. Alleen weten we wel dat petities on-line, dat daar wel een hoop over te klagen valt.

Eerdmans: "Ja, want het duurt lang, heel erg lang, bureaucratie voor de mensen. Kan dat niet wat minder allemaal, kan dat niet wat makkelijker worden gemaakt. Ook on-line. Meer inzichtelijk."

Van Bommel: "Joost, het probleem is dat mensen heel gemakkelijk een petitie online starten, voor een goed doel over het algemeen, maar dan bloedt dat dood. Dan beginnen ze een petitie en dan wordt die vervolgens niet aangeboden aan de Tweede Kamer dan horen we er niets meer van en dan blijft zo'n ding online staan en niemand weet er verder van en dat is een hele slechte zaak."

Eerdmans: "Nou vroeg iemand anders, die zei, je moet het eigenlijk verplicht maken. Zodra er een x-aantal handtekeningen is moet het ook verplicht zijn voor jullie als politici om het ook op de agenda van de Tweede Kamer te zetten en te behandelen. Vind je dat een goed idee, die verplichting?

Van Bommel: "Dat is al nu een feit. We hebben in Nederland een burgerinitiatief. Ik ben op dit moment bezig met een burgerinitiatief in de gemeente Den Haag. Dat gaat dan om de herdenking van Halabja, de gasmoord die gepleegd is, nota bene met Nederlands gas, op de Koerden in Irak. Daar zijn we met een petitie voor bezig en dat betekent dat dat besproken moet worden, is verplicht, in de gemeenteraad van Den Haag. Dat bestaat ook landelijk gelukkig. Daar is al één a twee keer…"

Eerdmans: "Maar dat burgeriniatief Harry, dat is weer aan allerlei dingen gebonden zoals dat één kamervraag op een achternamiddag over het onderwerp wordt gesteld dan valt het weer buiten het bereik van zo'n burgerinitiatief. Daar zit je dan weer met al die barrières."

Van Bommel: "Daar heb je helemaal gelijk in en dat vind ik een slechte zaak. Kijk, dat er een keer kamervragen over gesteld zijn, mondeling of schriftelijk of een keer een debat, dat daar een punt van gemaakt is, dat mag geen belemmering zijn om zoiets ook echt in de Tweede Kamer prominent aan de orde te krijgen. Ik vind dat wanneer er een burgerinitiatief is en mensen tekenen daarvoor massaal - bij de Tweede Kamer heb je het over een veel hoger aantal, ik meen dat dat 25.000 is - dan moet dat wat mij betreft ook serieus besproken worden. Dan mag het geen belemmering zijn dat het al eerder in mondelinge vragen aan de orde is geweest."

Eerdmans: "Nou blijkt dus dat van heel veel, van die 700 petities dat er maar 10 in behandeling worden genomen, dan zijn er heel veel collega politici van jou die wel staan te knikken, met een grote glimlach staan als ze in de hal die petities in hun handen krijgen gedrukt, maar die vervolgens gewoon hun hielen lichten en niks doen. Zouden we daar niet een zwarte lijst voor moeten maken? Van die politici die wel staan te knikken voor de camera maar vervolgens het in de la gooien?"

52:45-54:45. Van Bommel: "Wat mij betreft mag dat. Maar ik zou het belangrijker vinden om die succesverhalen eindelijk eens uit te lichten. Want er zijn succesverhalen, laten we eentje noemen van buitenlandse zaken. Ik doe Buitenlandse Zaken en Europa, dat weet je. En bij Buitenlandse Zaken hebben wij ongeveer anderhalve maand geleden een petitie aangeboden gekregen over de Papoea. De kwestie van de Papoea's, die worden onderdrukt door Indonesië. Nederland heeft daar een koloniale geschiedenis liggen. Allemaal heel erg pijnlijk. Zij zijn naar de Kamer gekomen vlak voor de begroting Buitenlandse Zaken. Hebben dat onderwerp aan de orde gesteld. Dat onderwerp is bij de begroting Buitenlandse Zaken een grote rol gaan spelen. Er zijn moties over ingediend. Er zijn voorstellen over gedaan, een aantal dingen is ook aangenomen. De regering moet haar beleid daarop aanpassen. Ik denk dat dat een voorbeeld is van een succesvolle petitie. Overigens geldt dat ook voor het onderzoek Irak."

Eerdmans: "Op de buitenlandkaart staan er genoeg, maar goed. Er zijn nog zoveel waar het nog niet voor geldt. Heb je een tip voor iemand met een idee voor een petitie? Dat moet je doen, dat is de gouden tip, dat moet je doen om de politici direct te bereiken dat ze ook de deur open doen als je aanbelt?"

Van Bommel: "Ja. Twee dingen. Een. Niet alleen moet je zorgen dat je verhaal goed op orde is. Dat moet je natuurlijk altijd. Het moet ergens over gaan wat mensen raakt. Twee. Je moet ook zorgen dat je politici ongeacht van welke partij, ik zeg het er eerlijk bij, doe het zo breed mogelijk, van links tot rechts, van SP tot VVD. Zo breed mogelijk moet je ze benaderen en je moet ze commiteren. Je moet tegen die politici zeggen: jij bent hier ook voor, help mij."

Eerdmans: "En de afdeling nazorg. Dat je ook blijft nabellen en ze blijft stalken, maar dan op de goeie manier. Achter de broek aan zitten."

Van Bommel: "Absoluut. Handtekeningen ophalen is 1 ding, maar je moet ook zorgen dat je volgt wat er in de Tweede Kamer gebeurt."

Eerdmans: "Dank je wel, Harry van Bommel van de SP. Goeie tips voor een serieuze petitie. Succes met het werk daar en ook met het behandelen van de ingediende petities. U hoorde Harry van Bommel van de SP.

(…)

55:21-55:45. Eerdmans: "Peter Spaan twittert: 'Een site om centraal petities te volgen en te bediscussiëren.' Hee, dat is ook een leuk idee. 'Digitaal de mogelijkheid tot tekenen en ook volgbaar wat de politiek ermee doet.' Net als thuis als je iets te eten besteld dat je ziet waar het brommertje is en zo kan je inderdaad ook kijken wat er gebeurt met je petitie. Ik vind het een leuk idee."

(...)

Einde uitzending. 

Voor wat betreft de exacte cijfers van overhandigde petities in de Tweede Kamer, zie het overzicht in het handboek Petities.nl en de cijfers over het aantal bevestigde ondertekeningen per maand en per jaar (tienduizenden respectievelijk ruim een miljoen).
Petities op deze website worden door petities.nl niet als 'ingediend' aangemerkt tot ze daadwerkelijk zijn overhandigd aan een overheid.

Avondspits 4 januari 18:30-19:00